ЗАПОЗИЧЕННЯ З ПОЛЬСЬКОЇ МОВИ У БІЛОРУСЬКІЙ НАУКОВІЙ МОВИ ПОЧАТКУ ХХ СТ.

Автор(и)

  • К. П. Любецька Білоруський державний університет, Ukraine

DOI:

https://doi.org/10.18524/2414-0627.2021.28.235520

Ключові слова:

білоруська мова, польська мова, мова науки, мовні контакти, запозичення, полонізм

Анотація

Статтю присвячено визначенню ступня участі польської мови у становленні білоруської наукової мови в 1900-1920 рр. Описано мовну ситуацію у Білорусі на початку ХХ ст., осмислено лексичне наповнення білоруськомовних текстів наукового викладу, розглянуто шляхи формування текстів наукової тематики та виокремлено прикмети полонізмів.

Посилання

Абабурка М. В. Культура беларускай мовы. Мінск : Вышэйшая школа, 1994. 122 с.

Антанюк Л. А. Беларуская навуковая тэрміналогія: Фарміраванне, структура, упарадкаванне, канструяванне, функцыяніраванне. Мінск : Навука і тэхніка, 1987. 240 с.

Асновы культуры маўлення і стылістыкі: вучэб. дапам. для студэнтаў філал. фак. ВНУ / У.В.Анічэнка [і інш.]. Мінск : Універсітэцкае, 1992. 255 с.

Булыка А. М. Даўнія запазычанні беларускай мовы. Мінск : Навука і тэхніка, 1972. 383 с.

Булыка А. М. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове XIV–XVIII стст. Мінск : Навука і тэхніка, 1980. 256 с.

Булыка А. М. Слоўнік іншамоўных слоў. Мінск : Нар. асвета, 1999. 398 с.

Гапоненка І.А. Лексіка беларускай літаратурнай мовы XIX — пачатку XX ст.: асаблівасці станаўлення і развіцця. Мінск : Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, 2012. 306 с.

Гапоненко И. Влияние восточнославянских языков на белорусский язык начала ХХ в. Studia białorutenistyczne. 2018. V. 12. С. 191-213.

Гістарычная лексікалогія беларускай мовы / Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа; [А. Жураўскі і інш.; рэд. А.Я. Баханькоў, А.І. Жураўскі, М.Р.Суднік]. Мінск : Навука і тэхніка, 1970. 337 с.

Жураўскі А. І., Крамко А. І. Характар знешніх узаемаадносін беларускай літаратурнай мовы з іншымі славянскімі мовамі ў пачатковы перыяд яе развіцця. Мінск : Навука і тэхніка, 1973. 39 с.

Зніч: Вайсковая стылістыка. Менск, 1919.

Каманды па-беларуску. Браслаў, 1920.

Каўрус А. А. Стылістыка беларускай мовы. Мінск : Нар. Асвета, 1993. 3-е выд., дапрац. і дап. 320 с.

Колас Я. Другое чытанне для дзяцей беларусаў. Пецярбурх [Пецярбург]: выдалі суполкі: “Загляне сонца і ў наша аконца” і “Наша хата”, 1909 (вокладка 1910). 110 с.

Крамко І. І. Развіццё лексічнай сістэмы беларускай мовы ў ХІХ – пачатку ХХ ст. Гістарычная лексікалогія беларускай мовы. Мінск : Навука і тэхніка, 1970. С. 256-265.

Красней В. П. Генетычная характарыстыка беларускай тэрміналагічнай лексікі пачатку ХХ ст. Беларуская тэрміналогія: зборнік артыкулаў. Мінск : Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 2011. С. 78-83.

Красней В. П. Пошукі прынцыпаў і шляхоў распрацоўкі беларускай нацыянальнай тэрміналогіі на пачатку ХХ ст. Беларуская тэрміналогія: зборнік артыкулаў. Мінск : Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 2011. С. 108-115.

Красней В. П. Функцыянальна-стылявая дыферэнцыяцыя. Беларуская мова / В.П. Красней, А.А. Крывіцкі, А.А. Лукашанец, М.Р. Прыгодзіч, Т.Р. Рамза, Л.І. Сямешка, І.Р. Шкраба. Opole : Uniwersytet Opolski: Instytut filologii polskiej. 1998. 293 с.

Крукоўскі Н. І. Рускі лексічны ўплыў на сучасную беларускую літаратурную мову. Мінск : Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1958. 173 с.

Кузьміч В. А., Шахаб В. В. Практычная і функцыянальная стылістыка беларускай мовы: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў, якія забяспечваюць атрыманне вышэйшай адукацыі па спецыяльнасці "Выдавецкая справа". Мінск : БДТУ, 2008. 238 c.

Любецкая Е. П. Белорусская национальная терминология: тенденции формирования в ХХ-ХХІ вв. Термінологічний вісник: збірник наукових праць / відп. ред. В.Л. Іващенко. К. 2015. Вип. 3(1). С. 17-24.

Любецкая Е. П. Особенности формирования белорусского научного языка в начале ХХ в. Записки з українського мовознавства. Opera in linguistica ukrainiana / гол. ред. Т.Ю. Ковалевська. Одеса. 2017. Вип. 24. Т. 1. С. 299-306.

Любецкая К. Беларуская навуковая мова: асаблівасці фарміравання. Вісник Термінологічної Комісії при Міжнародному комітеті славістів / відп. ред. В.Л. Іващенко, ТК МКС. К. 2018. Віп. 2. С. 120-133.

Любецкая К. Праблемы беларускага тэрміназнаўства ў канцы ХХ – пачатку ХХІ стст. Слов’янське термінознавство кінця ХХ-початку ХХІ столiть: колективна монографiя членів Термінологічної комісії при Міжнародному комітеті славістів / науковий редактор В.Л. Іващенко. К. 2018. С. 306-327.

Любецкая К. П. Функцыянальная стылістыка сучаснай беларускай мовы: практыкум. Мінск : БДУ, 2010. 52 с.

Маскоўска-беларускі слоўнік / браты М. і Г. Гарэцкія. Вільня : Выдавецтва У. Знамяроўскага. 1920 (вокладка 1921). 144 с.

Мова “Нашай Нівы” : семантыка, стылістыка / [В.П Лемцюгова і інш.]; пад рэд. В.П. Лемцюговай; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Філіял “Інстытут мовы і літаратуры ім. Я. Коласа і Я. Купалы”. Мінск : Беларуская навука, 2014. 362 с.

Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік / Максім Гарэцкі; рэдакцыя Янкі Станкеўчыка. Вільня : Беларускае выдавецкае таварыстыва “Крыніца”, (“Друкарня Віленскага выдавецтва“). 1919. 261 с.

Першае чытанне для дзетак беларусаў / написала Цйотка. Пецярбург : Загляне сонца и ў наша аконца. 1906. 30 с.

Пісарэнка А. М. Функцыянальная стылістыка беларускай мовы: вучэб. дапам. Мінск : БДУК, 2003. 91с.

Руска-беларускі слоўнік братоў М. і Г. Гарэцкіх. Смаленск, 1918.

Семянькова Г. К. Функцыянальная стылістыка беларускай мовы: вучэбны дапаможнік. Віцебск : Выдавецтва ВДУ, 2005. - 42 с.

Старасценка Т. Я., Урбан В. В., Шумчык Ф. С. Стылістыка беларускай мовы: вучэб.-метад. дапам. Мінск : БДПУ, 2010. 219 с.

Сцяцко П. Культура мовы. Мінск : Тэхналогія, 2002. 444 с.

Цікоцкі М. Я. Стылістыка беларускай мовы: вучэб. дапам. для фак. журналістыкі. Мінск : Універсітэцкае, 1995. 294 с.

Шакун Л. М. Гісторыя беларускага мовазнаўства. Мінск : Універсітэцкае, 1995. 271 с.

Шакун Л. М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Мінск : Выдавецтва “Універсітэцкае”, 1984. 319 с.

Шумчык Ф. С. Функцыянальная стылістыка беларускай мовы: вучэб.-метад. дапам. Мінск : БДПУ, 2004. 35 с.

Юрэвіч А. К. Стылістыка беларускай мовы: вучэб. дапам. Мінск : Вышэйшая школа, 1992. 288 с.

Biełaruskaja hramatyka dla škoł / napisaǔ kandidat filolohii Pietrahr. uniwer. B. Taraškiéwič. – Wilnia : Wydańnie “Biełaruskaha Kamitétu”, 1918. 112 c.

Biełaruski prawapis /A. Łuckiewič i J. Stankiewič. – Wilnia : Wydańnie Biełaruskaha Kamitetu, 1918. 32 c.

Gutschmidt K. Понятието тенденция в Пражската лингвистична школа и неговото значение за синхронното изучаване на славянските езици. Slavica Pragensia ad tempore nostra. Praha. 1998. S. 96-100.

Hramatyka biełaruskaj mowy / apracawaŭ B. Pačobka, wučyciel bełaruskaj mowy ŭ Świsłockaj biełaruskaj wučycielskaj seminaryi, redaktar časopisi “Biełarus”. Wilnia : Drukarnia “Homan”, 1918. 38 с.

Jak prawilna pisać pa biełarusku / ułažyǔ Ant. Łuckievič. – Wilnia : Drukarnia M. Kuchty : Drukarnia biełaruskaj časopisi “Homan”, 1917. Č. 1. 16 с.

Kahanec K. Druhoe czytanne dla dziacej belarusaŭ. St. Petersburg, 1910.

Lucke ič A. Bielaruskaja hramatyka pawodluh lekcij, čytanych na Bielaruskich Wučycielskich Kursach u Wilni ŭ 1915 – 1916 hh. Čaść I. Fonetyka i etymologija. Wilnia, 1916.

Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym / napisàli pr. dr. Rùdolf Àbiht і Ĭànka Stankèwič u Wilni. Breslaǔ : drùkam wydaǔ dr. Fèliks Prìbač, 1918. 16 c.

Sieben-Sprachen-Wörterbuch: Deutsch-Polnisch-Russisch-WeissruthenischLitauisch-Lettisch-Jiddisch. Leipzig : Otto Spamer Verl., 1918. 420 с.

Referenses

Ababurka, M.V., (1994), Сulture of the Belarusian language [Kultura belaruskaj movy], Vyshejshaja shkola, Minsk, 122 p.

Antanjuk, L.A., (1987), Belarusian scientific terminology: Formation, structure, ordering, construction, functioning [Belaruskaja navukovaja terminologija: Farmiravannie, struktura, uparadkavannie, kanstrujavannie, funkcyjaniravannie], Navuka i tjehnika, Minsk, 1987, 240 p.

Fundamentals of speech culture and style: a case study. help. for filal. students. fac. University [Asnovy kultury maulennia i stylistyki] (1992) / U.V. Anichenka [and etc.] Universiteckaje, Minsk, 255 p.

Bulyka, A.M., (1972), Long-term borrowings of the Belarusian language [Daunija sapazychanni bielaruskaj movy], Navuka i tjehnika, Minsk, 383 p.

Bulyka, A.M. (1980), Lexical borrowings in the Belarusian language in XIV– XVIII [Lexichnyja sapazychanni u bielaruskaj move XIV–XVIII stst.], Navuka i tjehnika, Minsk, 256 p.

Bulyka, A.M., (1999), Dictionary of foreign words [Slounik inshamounych slou], Nar. asveta, Minsk, 398 p.

Gaponenka, I.A., (2012), Vocabulary of the Belarusian literary language of the XIX - early XX centuries: features of formation and development [Leksika belaruskaj litaraturnaj movy XIX — pachatku XX st.: asablivasci stanaulennja i razviccja], Belaruski dzjarzhauny universitjet, Minsk, 306 p.

Gaponenko, I. (2018), The influence of East Slavic languages on the Belarusian language of the early twentieth century [Vlijanie vostochnoslavjanskih jazykov na belorusskij jazyk nachala XX v.] // Studia białorutenistyczne / — 2018. — Vyp. 12. Pp. 191-213.

Historical lexicology of the Belarusian language [Gistarychnaja leksikalogija belaruskaj movy] (1970) / Akadjemija navuk Belaruskaj SSR, Instytut movaznawstva imja Ja. Kolasa; [A. Zhurawski i insh.; rjed. A.Ja. Bahankow, A.I. Zhurawski, M.R.Sudnik], Navuka i tjehnika, Minsk, 337 p.

Zhurawski, A.I., Kramko, A.I., (1973), The nature of the external relations of the Belarusian literary language with other Slavic languages in the initial period of its development [Haraktar zneshnih uzaemaadnosin belaruskaj litaraturnaj movy z inshymi slavjanskimi movami w pachatkovy peryjad jae razviccja], Navuka i tjehnika, Minsk, 39 p.

Candle: military style [Znich: Vajskovaja stylistyka] (1919), Mensk.

Teams in Belarusian [Kamandy pa-belarusku] (1920), Braslaw.

Kawrus, A.A., (1993), Stylistics of the Belarusian language [Stylistyka belaruskaj movy], Nar. Asveta, Minsk, 3-e vyd., daprac. i dap., 320 p.

Kolas, Ja. (1909), (vokladka 1910), The second reading for Belarusian children [Drugoe chytanne dlja dzjacej belarusaw], vydali supolki: “Zagljane sonca i w nasha akonca” i “Nasha hata”, Pecjarburh [Pecjarburg], 110 p.

Kramko, I.I. (1970), Development of the lexical system of the Belarusian language in the XIX - early XX centuries [Razviccjo leksichnaj sistjemy belaruskaj movy w XIX – pachatku XX st.], Gistarychnaja leksikalogija belaruskaj movy, Navuka i tjehnika, Minsk, pp. 256-265.

Krasnej, V.P. (2011), Genetic characteristics of the Belarusian terminological vocabulary of the early twentieth century [Genetychnaja haraktarystyka belaruskaj tjerminalagichnaj leksiki pachatku XX st.], Belaruskaja tjerminalogija: zbornik artykulau, Belaruski dzjarzhauny universitjet, Minsk, pp. 78-83.

Krasnej V.P. (2011), Search for principles and ways to develop Belarusian national terminology in the early twentieth century [Poshuki pryncypau i shljahou raspracouki belaruskaj nacyjanal'naj tjerminalogii na pachatku XX st.], Belaruskaja tjerminalogija: zbornik artykulaw, Belaruski dzjarzhauny universitjet, Minsk, pp. 108-115.

Krasnej, V.P. (1998), Functional and stylistic differentiation [Funkcyjanal'nastyljavaja dyferjencyjacyja], Belaruskaja mova / V.P. Krasnej, A.A. Kryvіckі, A.A. Lukashanec, M.R. Prygodzіch, T.R. Ramza, L.І. Sjameshka, І.R. Shkraba, Uniwersytet Opolski: Instytut filologii polskiej, Opole, 293 p.

Krukouskі, N.І., (1958), Russian lexical influence on the modern Belarusian literary language [Ruskі leksіchny uplyu na suchasnuju belaruskuju lіtaraturnuju movu], Vydavectva Akadjemіі navuk BSSR, Mіnsk, 173 p.

Kuz'mіch V.A., Shahab V.V., (2008), Practical and functional stylistics of the Belarusian language: a textbook for students of institutions that provide higher education in the specialty “Publishing” [Praktychnaja і funkcyjanal'naja stylіstyka belaruskaj movy: vuchjebny dapamozhnіk dlja studjentau ustanou, jakіja zabjaspechvajuc' atrymanne vyshjejshaj adukacyі pa specyjal'nascі "Vydaveckaja sprava"], BDTU, Mіnsk, 238 p.

Ljubeckaja E.P. Belarusian national terminology: tendencies of formation in the XX-XXI centuries [Belorusskaja nacional'naja terminologija: tendencii formirovanija v XXXXІ vv.] // Termіnologіchnij vіsnik: zbіrnik naukovih prac' / vіdp. red. V.L. Іvashhenko – 2015. – Vip. 3(1). – Pp. 17-24.

Ljubeckaja E.P. Features of the formation of the Belarusian scientific language in the early twentieth century [Osobennosti formirovanija belorusskogo nauchnogo jazyka v nachale XX v.] // Zapiski z ukraїns'kogo movoznavstva. Opera in linguistica ukrainiana / gol. red. T.Ju. Kovalevs'ka – 2017. – Vip. 24. T. 1. – Pp. 299-306.

Ljubeckaja K. Belarusian scientific language: peculiarities of formation [Belaruskaja navukovaja mova: asablіvascі farmіravannja] // Vіsnik Termіnologіchnoї Komіsії pri Mіzhnarodnomu komіtetі slavіstіv / vіdp. red. V.L. Іvashhenko, TK MKS – 2018. – Vіp. 2. – Pp. 120-133

Ljubeckaja, K. (2018), Problems of Belarusian terminology in the late XX – early XXI centuries [Prablemy belaruskaga tjermіnaznaustva u kancy XX – pachatku XXІ stst.], Slov’jans'ke termіnoznavstvo kіncja XX – pochatku XXІ stolit': kolektivna monografija chlenіv Termіnologіchnoї komіsії pri Mіzhnarodnomu komіtetі slavіstіv / naukovij redaktor V.L. Іvashhenko, Kyiv, pp. 306-327.

Ljubeckaja, K. P. (2012), Functional stylistics of the modern Belarusian language: practicum [Funkcyjanal'naja stylіstyka suchasnaj belaruskaj movy: praktykum], BDU, Mіnsk, 52 p.

Moscow-Belarusian dictionary [Maskouska-belaruskі slounіk] (1920) (vokladka 1921) / braty M. і G. Garjeckіja, Vydavectva U. Znamjarouskaga, Vіl'nja, 144 p.

The language of "Nasha Niva": semantics, stylistics [Mo a “Nasha Nі y”: semantyka, stylіstyka] (2014) / [V.P Lemcjugova і іnsh.]; pad rjed. V.P Lemcjugovaj, Nacyjanal'naja akadjemіja navuk Belarusі, Cjentr dasledavannjau belaruskaj kul'tury, movy і lіtaratury, Fіlіjal “Іnstytut movy і lіtaratury іm. Ja.Kolasa і Ja. Kupaly”, Belaruskaja navuka, Mіnsk, 362 p.

A small Belarusian-Moscow dictionary [Nevjalіchkі belaruska-maskouskі slounіk] (1919) / Maksіm Garjeckі; rjedakcyja Jankі Stankeuchyka, Belaruskae vydaveckae tavarystwa “Krynіca”, “Drukarnja Vіlenskaga vydavectva “Vіl'nja, 261 p.

The first reading for Belarusian children [Pershae chytanne dlja dzetak belarusau] (1906) / napisala Cjotka, Zagljane sonca i u nasha akonca, Pecjarburg, 30 p.

Pіsarjenka, A.M., (2003), Functional stylistics of the Belarusian language: a textbook [Funkcyjanal'naja stylіstyka belaruskaj movy: vuchjeb. dapam.], BDUK, Mіnsk, 91 p.

Russian-Belarusian dictionary of brothers M. and G. Goretsky [Ruska-belaruskі slounіk bratou M. І G. Garjeckіh], (1918), Smalensk.

Semjan'kova, G.K., (2005), Functional stylistics of the Belarusian language: a textbook [Funkcyjanal'naja stylіstyka belaruskaj movy: vuchjebny dapamozhnіk], Vydavectva VDU, Vіcebsk, 42 p.

Starascenka, T. Ja., Urban V.V., Shumchyk F.S., (2010), Stylistics of the Belarusian language: a textbook [Stylіstyka belaruskaj movy: vuchjeb.-metad. dapam.], BDPU, Mіnsk, 219 p.

Scjacko, P., (2002), Language culture [Kul'tura movy], Tjehnalogіja, Mіnsk, 444

p.

Cіkockі, M. Ja., (1995), Stylistics of the Belarusian language: a textbook for the faculties of journalism [Stylіstyka belaruskaj movy: vuchjeb. dapam. dlja fak. Zhurnalіstykі], Unіversіtjeckae, Mіnsk, 294 p.

Shakun, L.M., (1995), History of Belarusian linguistics [Gіstoryja belaruskaga movaznaustva], Unіversіtjeckae, Mіnsk, 271 p.

Shakun, L.M., (1984), History of the Belarusian literary language [Gіstoryja belaruskaj lіtaraturnaj movy], Vydavectva “Unіversіtjeckae”, Mіnsk, 319 p.

Shumchyk, F.S., (2004), Functional stylistics of the Belarusian language: a textbook [Funkcyjanal'naja stylіstyka belaruskaj movy: vuchjeb.-metad. dapam.], BDPU, Mіnsk, 35 p.

Jurjevіch, A.K., (1992), Stylistics of the Belarusian language: a textbook [Stylіstyka belaruskaj movy: vuchjeb. dapam.], Vyshjejshaja shkola, Mіnsk, 288 p.

Taraškiéwič B. (1918), Biełaruska a hramatyka dla škoł, Wydańnie “Biełaruskaha Kamitétu”, Wilnia. 112 p.

Łuckiewič, A., Stankiewič, J. (1918), Biełaruski prawapis, Wydańnie Biełaruskaha Kamitetu,Wilnia. 32 p.

Gutschmidt, K., (1998) The concept of direction in the Prague Linguistic School and its significance for the synchronous study of Slavic languages, [Ponjatieto tendencija v Prazhskata lingvistichna shkola i negovoto znachenie za sinhronnoto izuchavane na slavjanskite ezici], Slavica Pragensia ad tempore nostra, Praha, Pp. 96-100.

Hramatyka biełaruska mowy, (1918), apracawaŭ B. Pačobka, wučyciel bełaruskaj mowy ŭ Świsłockaj biełaruskaj wučycielskaj seminaryi, redaktar časopisi “Biełarus”, Drukarnia “Homan”, Wilnia. 38 p.

Jak prawilna pisać pa biełarusku (1917) / ułažyǔ Ant. Łuckievič. Drukarnia M. Kuchty : Drukarnia biełaruskaj časopisi “Homan”. Wilnia. Č. 1. 16 p.

Kahanec, K. (1910), Druhoe czytanne dla dziace belarusaŭ. St. Petersburg.

Luckevič, A. (1916), Bielaruska a hramatyka pawodluh lekci , čytanych na Bielaruskich Wučycielskich Kursach u Wilni ŭ 1915 – 1916 hh. Čaść I. Fonetyka i etymologija. Wilnia.

Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym (1918) / napisàli pr. dr. Rùdolf Àbiht I Ĭànka Stankèwič u Wilni. Drùkam wydaǔ dr. Fèliks Prìbač. Breslaǔ. 16 p.

Sieben-Sprachen-Wörterbuch: Deutsch-Polnisch-Russisch-WeissruthenischLitauisch-Lettisch-Jiddisch (1918). Otto Spamer Verl. Leipzig. 420 p.

##submission.downloads##

Опубліковано

2021-09-13

Номер

Розділ

ФОНЕТИКА. ЛЕКСИКОЛОГІЯ. ЛЕКСИКОГРАФІЯ. ДІАЛЕКТОЛОГІЯ